W rolnictwie wapnowanie gleb i wód stosowane jest w celu zwiększenia produkcji roślinnej i zwierzęcej. Tradycyjne stawy ziemne wapnowane są w celu podniesienia wydajności produkcji rybackiej. Jest to zabieg najstarszy i najważniejszy. W gospodarce stawowej wapna stosowane są w celach nawozowych, dezynfekcyjnych oraz w do odkwaszania wód otwartych. Odpowiednie pH jest ważne w utrzymaniu wód jezior i rzek w najwyższej jakości.

Stosowanie wapien stawowych jest zabiegiem bardziej skomplikowanym niż nawożenie innymi składnikami, ponieważ działa ono wielostronnie. Wapnowanie stawów ma na celu: aktywizację dna, wzbogacenie wody w wapń, odkwaszenie oraz dezynfekcję dna i wody w celu ochrony przed pasożytami i czynnikami chorobotwórczymi. Zabieg ten jest uznawany także za poprawiający właściwości fizyczno-chemiczne wody i dna stawów, dzięki przyspieszaniu mineralizacji, poprawie struktury dna, co korzystnie wpływa na wiązanie i magazynowanie dwutlenku węgla. Zastosowanie wapna w stawach, niesie za sobą korzyść wzrostu twardości i alkalizacji wody, polepszenia zdolności buforowej oraz zwiększenie dekompozycji materii organicznej.

Cel wapnowania stawów różni się od celu wapnowania gruntów rolnych. W gospodarce rolnej proces ten ma za zadanie dostarczyć jony wapnia oraz podnieść pH, niosąc za sobą szereg korzyści. W gospodarce rybackiej, wapnowanie ma głównie odkwasić wodę, a zwiększenie się ilości wapnia traktowane jest jako skutek uboczny. Gleby den stawów charakteryzują się większą zdolnością do kumulowania Ca2+ niż grunty orne, ponieważ posiadają zdolność do gromadzenia tego pierwiastka. Jednakże, gleby stawowe także mogą charakteryzować się niską zawartością wapnia, ale jest to zjawisko rzadko spotykane. W przypadku oznaczania potrzeb wapnowania gleb stawowych, metody oznaczania wykorzystywane w rolnictwie nie będą przydatne. Krajowa Stacja Chemiczno – Rolnicza w Warszawie zaleca stosowanie wapna w dawkach uzależnionych od pH wody oraz składu granulometrycznego dna stawowego:

pH wody Dawka CaO (t/ha)
piaski piaski gliniaste gliny ciężkie
<4,0 1,45 2,2 4,2
4,0-4,5 1,45 1,7 3,2
4,5-5,0 1,2 1,45 2,7
5,0-5,5 0,7 1,2 1,7
5,5-6,0 0,45 0,7 1,2
6,0-6,5 0,2 0,7 0,7

Do wapnowania stawów można wykorzystywać trzy rodzaje związków wapnia – węglan wapnia, wapno palone lub wapno hydratyzowane. Węglan, jako związek o niskiej rozpuszczalności w wodzie używany jest do celów nawozowych – w celu odkwaszenia, nie posiadają zdolności dezynfekujących. CaCO3 przyspiesza mineralizację materii organicznej i akumulację CO2. Stosowanie węglanu wapnia ma na celu polepszenie bazy pokarmowej dla ryb – zooplanktonu. Węglan wapnia oddziałuje hamująco na sinice. Silne działanie odkażające posiada wapno palone, a jego użycie wymaga szczególnej ostrożności. CaO jest stosowane najczęściej na dno stawu, rzadziej na wodę. Wapno hydratyzowane w celach dezynfekcyjnych jest stosowane na dno stawów i wykazuje się mniejszym działaniem niż palone. Ca(OH)2 można stosować w małych dawkach profilaktycznych na wodę, zachowując ostrożność, aby nie zaszkodzić rybom. Dezynfekcja stawów za pomocą CaO i Ca(OH)2polega na wywołaniu wysokiego pH (>11,0) wskutek czego giną mikroorganizmy patogenne i pasożyty, gdy pH zbliży się do 8,5, po 4-6 tygodniach, można zacząć obsadzać stawy rybami.

Współcześnie w Polsce, wapnowanie stosuje się głównie w celu dezynfekcji stawów ziemnych typu karpiowego, rzadziej do nawożenia. Zalecanym terminem wapnowania jest jesień lub wczesna wiosna. Należy podkreślić, iż stosowanie wapien jest najskuteczniejszą metodą przeciwdziałania skażeniom metalami ciężkimi.

Opracowanie: Agata Żmuda


Na podstawie:

  1. Lisrki A., Wolnicki J. 2006. Nawozy i Nawożenie. Rola wapnowanie w stawowej i jeziornej produkcji rybackiej oraz ochronie wód. Zakład Żywienia Roślin i Nawożenia IUNG-PIB. 2:130-139.
  2. https://schr.gov.pl/index.php?c=getfile&id=29.

Write a comment