Reaktywność, inaczej reaktywność chemiczna jest to zdolność związków chemicznych i pierwiastków do wchodzenia w reakcję z innymi związkami lub pierwiastkami. Ogólna zdolność reakcji danego związku jest uzależniona od jego charakterystycznej budowy. A jak to jest z reaktywnością nawozów wapniowych? I jak jest badana?

Producenci wapna nawozowego podają jako wskaźnik jakości, reaktywność nawozów wapniowych, ale ciężko jest znaleźć informację skąd biorą dane do określenia tego parametru. Ocena agrochemiczna nawozów wapniowych bierze pod uwagę procentową zawartość CaO, formę chemiczną, zawartość metali ciężkich, rozpuszczalność w wodzie i reaktywność. Rozpuszczalność nawozów wapniowych w wodzie jest mała i jest uzależniona od zawartości dwutlenku węgla wg reakcji:

CaCO3 + CO2 + H2O -> Ca(HCO3)2

Im jest więcej dwutlenku węgla w wodzie to nawóz rozpuszcza się szybciej (np. w wodzie gazowanej).  To teraz o reaktywności – hit czy kit? Reaktywność odnosi się jedynie do nawozów wapniowych węglanowych (węglan wapnia, dolomit) i wynika ze współdziałania dwóch cech – stopnia domielenia nawozu do zawartości węglanu wapnia. Reaktywność węglanowych środków wapnujących określa norma PN-EN 13971. Polska norma wyznacza metodę, wg jakiej należy oznaczyć szybkość i skuteczność potencjału zobojętniania węglanów (metoda miareczkowania potencjometrycznego z kwasem chlorowodorowym). Europejska Norma (nr 12485, German DIN) wyznacza szybkość reakcji wapna węglanowego z wodą. Najważniejszą kwestią w określaniu reaktywności nawozów wapniowych jest stosunek ilości badanego nawozu do zastosowanej wody. W warunkach naturalnych w glebie woda wraz z jonami Htworzy układ, od którego zależy reaktywność. Aby porównać działanie wszystkich nawozów wapniowych dostępnych na rynku należy określić rolniczą wartość wapna nawozowego można określić za pomocą równoważnika węglanu wapnia. Wskaźnik Rww określa zdolność odkwaszającą nawozu wapniowego względem czystego węglanu wapnia. Działanie CaCO3 przyjmuje się za 100, ponieważ masa cząsteczkowa jest równa sto, wg wzoru:

Rww (RCaCO3) = (działanie odkwaszające nawozu wapniowego/działanie odkwaszające czystego węglanu wapnia) * 100%

Wapna tlenkowe, palone oraz węglanowo – magnezowe (dolomity) wykazują wartość Rwwwyższą niż 100, pozostałe nawozy wapniowe (węglany wapnia) mniejszą, zależną od zawartości CaCO3. Nawóz poddawany testowi neutralizuje 75% kwasów w stosunku do czystego węglanu wapnia, to jego równoważnik wynosi 75. Węglan wapnia w przyrodzie raczej nie występuje jako czysty składnik, skały węglanowe zawsze posiadają domieszki glin, piasku lub minerałów ilastych. Zawartość węglanu wapnia w nawozie wapniowym jest podawana na opakowaniu.

Równoważniki węglanu wapnia podstawowych rodzajów wapna dostępnych na rynku:

Rodzaj wapna Chemia Równoważnik CaCO3
Węglan wapnia CaCO3 (czysty) 100
Skała wapienna CaCO3 80-100
Dolomit CaCO3 + MgCO3 95-108
Wapno palone CaO 150
Wapno gaszone Ca(OH)2 120-135

Grzebisz W. 2009. Nawożenie roślin uprawnych. Nawozy i systemy nawożenia. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Poznań, cz. II s. 215.

Szybkość efektu odkwaszającego nawozu wapniowego i jego pośrednią przydatność agrochemiczną należy określić z dwóch parametrów: Rww – równoważnika węglanu wapnia  oraz stopnia rozdrobnienia wapna nawozowego (frakcja). Im skała jest bardziej domielona tym zdolność odkwaszenia jest większa, ponieważ nawóz ma większą powierzchnię właściwą i lepszy kontakt z glebą. W przypadku kredy, ze względu na budowę amorficzną cząsteczek wapnia, wykazuje ona najszybszą moc odkwaszania spośród nawozów węglanowych. Reaktywność nawozów wapniowych jest przydatnym parametrem do określenia jakości agrochemicznej nawozów o podobnym stopniu uziarnienia, a jeżeli parametr ten jest niski wystarczy zastosować większą dawkę nawozu.

Opracowanie: Agata Żmuda


Na podstawie:

  1. Grzebisz W. 2009. Nawożenie roślin uprawnych. Nawozy i systemy nawożenia. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Poznań, cz. II s. 213-217.
  2. Jadczyszyn T., Wilkos G., Sprawozdanie z badań pt. „Ocena działania różnych środków wapnujących”.

Related Posts

Co siedzi w węglanach?

Wapna nawozowe oprócz głównych składników jakimi są wapń oraz magnez (w różnych formach chemicznych), posiadają także dodatkowe składniki.…

Read more

Co oznaczają typy wapna nawozowego?

Producenci mają obowiązek podać na opakowaniu lub w dokumentacji, odmianę nawozu wapniowego. Odmianę, do jakiej należy nawóz wapniowy można…

Read more

Wapnowanie gleb lekkich

Gleby lekkie, to gleby które najczęściej występują w Polsce (w 60%), najliczniej występują w województwie podlaskim, pomorskim, łódzkim oraz warmińsko-mazurskim. Sprawiają…

Read more

Write a comment