Odczyn gleby ma ogromne znaczenie dla roślin rolnych, ponieważ większość z nich nie toleruje kwaśnego podłoża. Oprócz obserwacji wizualnych swoich upraw, warto oddać próbkę gleby do badań i dowiedzieć się, czy zapewniamy odpowiednie pH naszej roślinie. Kwasowość jest podstawową cechą geochemiczną i warunkuje odpowiednią produktywność gleby, którą uprawiamy. Dlatego tak istotne jest zachowanie równowagi w pH gleby, aby uniknąć pecha, czyli strat w plonie.

Co to jest odczyn? Odczyn czyli skala pH to określenie, jak aktywne są cząsteczki wody, które mają zdolność oddawania i przyłączania protonów. Cząsteczki wody przyłączają protony z roztworów kwaśnych i oddają z roztworów zasadowych. Woda podlega procesowi autodysocjacji, w procesie tym uwalniane są dwa jony: wodorowy i wodorotlenowy (H2O + H2O → H3O+ + OH). Jon wodorowy nie występuje jednak jako wolny jon H+, a jako jon złożony w formie H3O+, czyli jon hydroniowy. Jon ten powstaje na skutek przyłączenia protonu do cząsteczki wody. Między wodą a produktami dysocjacji (dysocjacja – proces rozpadu cząsteczek na jony, spowodowany wpływem rozpuszczalnika) ustala się stan równowagi chemicznej. Skala pH znajduje się pomiędzy 0 – 14. Odczyn jest ilościową miarą aktywności jonów hydroniowych wodnych roztworów związków chemicznych. Jeżeli mamy do czynienia z czystą wodą, w której żaden jon nie wykazuje przewagi, to odczyn takiego roztworu jest obojętny i wynosi 7. Wartości mniejsze od 7 wykazują pH kwaśne roztworu, czyli większą aktywność jonów hydroniowych H3Odo jonów hydroksylowych OH, a powyżej 7 zasadowe, czyli o mniejszej aktywności. Prościej mówiąc, odczyn gleby jest zależny od stosunku jonów wodorowych [H+] do wodorotlenowych [OH].  pH gleby wywiera wpływ na rozpuszczalność związków mineralnych w roztworze glebowym, co pociąga za sobą stopień przyswajalności tych składowych. Najbardziej odpowiednim pH dla rozpuszczania związków mineralnych jest 6,0 – 7,0. Zakwaszanie się gleby jest wynikiem naturalnych procesów zachodzących w środowisku lub wywoływanych działalnością człowieka. Gleby o niskim odczynie wykazują słabą przepuszczalność, przewiewność, są zimne i trudne w uprawie. A dlaczego gleby uprawne się zakwaszają? Źródłem jonów H+ w glebie i co za tym idzie obniżania się pH, jest następstwo mineralizacji organicznych związków azotu i pojawianie się azotu amonowego (NH4+). Azot ten ulega naturalnie utlenianiu i uwalniane są zakwaszające jony wodorowe. Azot amonowy wprowadzany jest także do gleby wraz z resztkami pożniwnymi, naturalnymi i mineralnymi nawozami. Kolejnym procesem powodującym uwalnianie H+ jest proces nitryfikacji (nitryfikacja – proces rozkładania amoniaku i soli amonowych przez bakterie nitryfikacyjne). Wraz z plonem „wynoszone” są kationy zasadowe (Ca2+, Mg2+, K+), które pogłębiają proces zakwaszania się gleb uprawnych. Znając tyle źródeł zakwaszania musimy pamiętać o uzupełnianiu kationów zasadowych, aby odczyn gleby zachować w stanie równowagi. Wapnowanie i utrzymanie odpowiedniego pH jest konieczne w celu utrzymania aktywności biologicznej podłoża i dobrej przyswajalności składników pokarmowych. Bakterie wiążące azot z powietrza w środowisku kwaśnym stają się mniej aktywne. Regularne badania pH pozwolą nam racjonalnie gospodarować zasobami pokarmowymi unikając pecha jakim może być duża strata plonu.

Opracowanie: Agata Żmuda


Na podstawie:

  1. Grzebisz W. 2008. Nawożenie roślin uprawnych. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Poznań, cz. I s. 336-340.
  2. Kac-Kacas M. 1968. O wzajemnej zależności niektórych wskaźników kwasowości gleby. Pamiętniki Puławskie, 35: 53-76.
  3. Kropisz A. 1976. Uprawa i nawożenie gleby. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. Warszawa.

Related Posts

Skąd te zakwasy?

Kwasowość gleby jest czynnikiem warunkującym produktywność pól uprawnych. Jako podstawowa cecha geochemiczna kształtuje ruchliwość składników mineralnych…

Read more

Wapnowanie gleb lekkich

Gleby lekkie, to gleby które najczęściej występują w Polsce (w 60%), najliczniej występują w województwie podlaskim, pomorskim, łódzkim oraz warmińsko-mazurskim. Sprawiają…

Read more

Write a comment