Temat wapnowania jest jednym z gorętszych wątków każdego lata, mimo tego, że nadal spora część producentów rolnych nawozy wapniowe bierze pod uwagę, gdy już naprawdę musi lub gdy finanse pozwalają na ich użycie. Tymczasem taka polityka służy podwójnej utracie gotówki: raz w postaci ogólnie słabszego plonu a dwa w ograniczonej przyswajalności innych, droższych nawozów. Warto zrozumieć o co chodzi w wapnowaniu, aby mądrze decydować co i w jakiej kolejności zastosować.

Zakwaszenie gleb to naturalny proces uwalniania się jonów wodorowych poprzez zjawiska, które zachodzą w glebie. Należy do nich mineralizacja materii organicznej oraz wymywanie kationów zasadowych. Do zakwaszenia podłoża przyczynia się także działalność człowieka – emisja dwutlenku siarki, nawożenie mineralne, intensywne uprawy rolne oraz po prostu brak wapnowania. Odczyn gleby zależy od stosunku jonów wodorowych [H+] do wodorotlenowych [OH]. Kwaśny odczyn jest uzależniony od dominacji w roztworze glebowym zdysocjowanych jonów wodorowych, jeśli dominują jony wodorotlenowe to odczyn jest zasadowy. Najkorzystniejsza jest równowaga między nimi, prowadzi ona do odczynu obojętnego. Stosowana w Polsce klasyfikacja gleb wg pH oznaczanego w wodzie:

  • pH < 5,0 gleba o odczynie bardzo kwaśnym,
  • pH 5,1 – 6,0 gleba o odczynie kwaśnym,
  • pH 6,01 – 6,7 gleba o odczynie lekko kwaśnym,
  • pH 6,8 – 7,4 gleba o odczynie obojętnym,
  • pH od 7,5 gleba o odczynie zasadowym

Aby przebieg procesów metabolicznych u roślin był odpowiedni należy zachować równowagę pomiędzy anionami a kationami (z wyjątkiem wodoru). Rośliny każdego gatunku dążą do utrzymania stałego poziomu zawartości kationów. Niedostatek jednego z jonów równoważą pobieraniem w przybliżeniu równoważną ilością innego jonu, np. metali ciężkich. W glebach silnie kwaśnych dostateczne zaopatrzenie w kationy staje się niemożliwe, co skutkuje obniżeniem się plonu. Odczyn gleby wywiera wpływ na rozpuszczalność związków mineralnych w roztworze glebowym, co pociąga za sobą stopień przyswajalności przez roślinę składników np. z zastosowanych nawozów mineralnych. Najbardziej odpowiednim pH dla rozpuszczania związków mineralnych jest 6,0 – 7,0.

Zależność pomiędzy odczynem gleby a przyswajalnością składników mineralnych.
Wapnowanie i utrzymanie odpowiedniego pH jest konieczne w celu utrzymania aktywności biologicznej podłoża i dobrej przyswajalności składników pokarmowych. Bakterie wiążące azot z powietrza w środowisku kwaśnym stają się mniej aktywne. Kwas fosforowy (fosforan żelazawy i glinowy) jest związkiem trudno dostępnym, a pod wpływem wapnia przechodzi w łatwo dostępne formy fosforanu wapniowego. Przyswajalność magnezu, potasu i siarki współgra z dobrze dobraną ilością wapnia.

Zakwaszenie gleby, które zawsze występuje ze wzrostem stężenia jonów glinu  i jego aktywnością, jest czynnikiem determinującym plonowanie roślin. Pobieranie przez rośliny glinu przy pH niższym niż 5,5 blokuje pobieranie kationów zasadowych. Uwalnianie się toksycznego glinu skutkuje redukcją systemu korzeniowego, przez który rośliny pobierają składniki mineralne. Efektem jest znaczne obniżenie się jakości i ilości plonu, co odczuje każdy producent rolny. Całkowite wyeliminowanie procesu zakwaszenia nie jest możliwe, ale systematyczne zabiegi wapnowania przynoszą wymierne korzyści w kondycji pól i kieszeni.

Opracowanie: Agata Żmuda


Na podstawie:

  1. Filipek T., Badora A. 1999. Oddziaływanie nawożenia na kwasowość gleby. Zesz. Nauk. AR w Krakowie, 64: 81-88
  2. Filipek T., Fotyma M., Lipiński W. 2006. Stan, przyczyny i skutki zakwaszenia gleb ornych w Polsce. Zakład żywienia i nawożenia IUNG. Piławy. 2:7-38.
  3. Filipek T., Skowrońska M. 2013. Aktualnie dominujące przyczyny oraz skutki zakwaszenia gleb użytkowych rolniczo w Polsce. Acta Agrophysica, 20(2):  283-294.
  4. Zawartka L., Huszcza – Ciłkowska G. 1989. Wpływ nawożenia i wapnowania na zawartość oraz wymywanie różnych form fosforu i potasu w glebie. Pamiętniki gleboznawcze, T. XL 1: 165-177.
  5. Grzebisz W. 2008. Nawożenie roślin uprawnych. Podstawy nawożenia. cz. I, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Poznań.
  6. Grzebisz W. 2009. Nawożenie roślin uprawnych. Nawozy i systemy nawożenia. cz. II, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Poznań.

Related Posts

Naturalna produktywność gleb

Gleby naturalnie posiadają pewną ilość przyswajalnych składników, dzięki którym roślina plonuje. Zdolność produkcyjna takich gleb może być…

Read more

Skąd te zakwasy?

Kwasowość gleby jest czynnikiem warunkującym produktywność pól uprawnych. Jako podstawowa cecha geochemiczna kształtuje ruchliwość składników mineralnych…

Read more

Write a comment